Een etherische olie is het geconcentreerde geurextract van een plant. In bloemen, bladeren, schillen, hout, wortels en harsen zitten kleine hoeveelheden vluchtige geurstoffen. Die stoffen geven een plant haar geur, en die worden bij het maken van een etherische olie opgevangen. Het woord ‘etherisch’ verwijst naar die vluchtigheid: de olie verdampt makkelijk, en daardoor verspreidt de geur zich snel door een ruimte.

Ondanks de naam is een etherische olie geen vette olie, zoals olijf- of amandelolie. Een druppel op papier laat geen vetvlek achter maar verdampt. Etherische olie mengt ook niet met water. Daarom mengt u hem voor het bad of voor op de huid altijd eerst met een basisolie.

Voor één flesje is vaak een grote hoeveelheid plantmateriaal nodig. Dat maakt etherische olie sterk geconcentreerd: een paar druppels zijn genoeg om een kamer te laten geuren.

Mensen gebruiken geurige planten al duizenden jaren. De oude Egyptenaren brandden harsen als wierook en mirre in hun tempels en gebruikten geurige oliën in cosmetica en bij het balsemen. Wierook was in de oudheid zo kostbaar dat hij per karavaan over de Wierookroute door Arabië werd vervoerd. Grieken en Romeinen gebruikten geurkruiden als marjolein en rozemarijn bij feesten, in het badhuis en als geurmiddel in huis.

Het destilleren van planten werd in de middeleeuwen verfijnd door Perzische en Arabische geleerden, onder wie Avicenna. Via Spanje en Italië kwam de kennis naar Europa, waar kloosters en apothekers ‘gedistilleerde wateren’ en oliën maakten. Vanaf de zeventiende eeuw groeide in Frankrijk de parfumindustrie, met de stad Grasse als centrum. Daar werden lavendel, geranium en citrusoliën op grote schaal verwerkt.

Het woord ‘aromatherapie’ is bedacht door de Franse chemicus René-Maurice Gattefossé, die in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw over etherische oliën schreef. Tegenwoordig worden etherische oliën vooral gebruikt om een ruimte een aangename geur te geven, in natuurlijke cosmetica en in parfums.

Er zijn verschillende manieren om de geur uit een plant te halen. Welke methode wordt gebruikt, hangt af van het plantendeel.

• Stoomdestillatie is de meest gebruikte methode. Hete stoom gaat door de bloemen, bladeren of het hout en neemt de vluchtige geurstoffen mee. Na afkoeling scheidt de olie zich vanzelf af van het water. Zo worden onder meer lavendel, eucalyptus, pepermunt, patchouli en cederhout gewonnen.
• Koudpersen wordt gebruikt voor citrusvruchten. In de schil zitten kleine oliekliertjes die bij het persen openbarsten, zonder verhitting. Daardoor ruikt de olie als een vers geschilde vrucht. Zo worden citroen, sinaasappel, mandarijn en bergamot gemaakt.
• Extractie met een oplosmiddel wordt gebruikt voor harsen en tere bloemen die niet tegen hitte kunnen. Benzoë is daarvan een voorbeeld: een harde hars waarvan de geur wordt opgelost tot een dikke resinoïde.
• CO2-extractie is een moderne techniek waarbij koolzuurgas onder hoge druk de geurstoffen uit de plant haalt.

Bij ylang ylang wordt de destillatie in fracties opgevangen: de eerste olie die eruit komt is de lichtste, de latere fracties (zoals ylang ylang III) zijn voller en zoeter.

Etherische oliën worden vaak ingedeeld in geurfamilies. Geuren uit dezelfde familie zijn makkelijk te combineren, en een melange met een olie uit twee verschillende families geeft vaak een mooie balans.

Fris & citrus

Zonnig, licht en vrolijk. Citroen is helder en zuur, sinaasappel zoet en vriendelijk, mandarijn zacht en zoet, bergamot fris en licht bloemig (de geur van Earl Grey-thee) en petitgrain groen en houtig. Citrusoliën zijn topnoten: de geur is direct aanwezig, maar vervliegt ook sneller.

Bloemig

Zacht, rond en verzorgend. Lavendel is de bekendste etherische olie: bloemig en licht kruidig. Geranium ruikt naar rozen met een frisse toets, palmarosa rozig en grasachtig, ylang ylang zwoel en exotisch, en Romeinse kamille zoet en appelachtig.

Groen & kruidig

Helder, koel en verfrissend. Pepermunt is koel en scherp, kruizemunt zoeter en zachter. Eucalyptus en kamfer ruiken fris en krachtig, tea tree kruidig en schoon, en rozemarijn en majoraan hebben de warme, kruidige geur van het Middellandse Zeegebied.

Warm & houtig

Rustig, aards en diep. Cederhout (Atlasceder) ruikt warm, zoet en balsemachtig, patchouli aards en zoet, benzoë warm en vanilleachtig, kaneel kruidig en warm, en wierook harsachtig met een rokerige toets. Deze oliën zijn vaak basisnoten: ze blijven het langst hangen en geven een melange diepte.

De meeste etherische oliën van Zen by Zen zijn 100% puur: alleen de olie van één plant, zonder toevoegingen. Drie oliën zijn bewust verdund, en dat staat ook op de productpagina:

• Romeinse kamille en wierook zijn verdund tot 5% in druivenpitolie. Pure Romeinse kamille- en wierookolie zijn erg kostbaar. Verdund blijven ze betaalbaar, en u kunt ze direct op de huid gebruiken.
• Benzoë is van nature een harde hars. Om hem vloeibaar en goed te doseren te maken, is hij 50% verdund met dipropyleenglycol (DPG), een geurloze vloeistof die veel in de parfumerie wordt gebruikt.

Liever een kant-en-klaar mengsel? De aura- en roomsprays van Zen by Zen combineren meerdere etherische oliën in een spray die u direct kunt gebruiken.

• Geurverspreider of aromadiffuser: 3 tot 5 druppels in het water. Begin met weinig; u kunt altijd een druppel bijdoen.
• Oliebrander: een paar druppels in het water van het schaaltje. Laat de brander nooit droogkoken.
• Bad: meng 4 tot 6 druppels eerst met een eetlepel basisolie of badolie. Etherische olie mengt niet met water en komt anders onverdund op de huid.
• Massage: meng de olie met een basisolie, zoals amandel-, jojoba- of kokosolie. Hoeveel druppels, verschilt per olie: zie de tabel.
• Huis: een paar druppels op een aromasteentje, een geurhanger of een washandje in de hoek van de douche.

Verdunning	Druppels per 10 ml basisolie	Oliën
2%	4	lavendel, geranium, palmarosa, sinaasappel, mandarijn, petitgrain, patchouli, cederhout, benzoë
1,5%	3	rozemarijn, eucalyptus, majoraan
1%	2	citroen, bergamot, kruizemunt, pepermunt, tea tree
0,5%	1	ylang ylang, kamfer, kaneel
al verdund (5%)	direct te gebruiken	Romeinse kamille, wierook

Voor het gezicht en voor een gevoelige huid houdt u de helft van deze hoeveelheden aan.

• Niet innemen. Etherische olie is sterk geconcentreerd en is niet bedoeld voor inwendig gebruik.
• Gebruik pure etherische olie op de huid altijd verdund in een basisolie. Doe eerst een test op een klein stukje huid, bijvoorbeeld aan de binnenkant van de elleboog.
• Vermijd contact met de ogen en slijmvliezen. Komt er olie in het oog, spoel dan met een plantaardige olie of veel water.
• Citroen en bergamot maken de huid gevoeliger voor zonlicht. Ga na gebruik op de huid 12 uur niet in de zon of onder de zonnebank.
• Sommige oliën zijn niet geschikt tijdens de zwangerschap, bij epilepsie of voor jonge kinderen, zoals kamfer, rozemarijn, eucalyptus en pepermunt. Kijk op de productpagina van elke olie voor de waarschuwingen die erbij horen.
• Huisdieren, vooral katten, zijn gevoelig voor etherische oliën. Gebruik tea tree niet in een ruimte waar katten verblijven, en gebruik etherische olie nooit op dieren.
• Bent u zwanger, geeft u borstvoeding of gebruikt u medicijnen? Overleg dan eerst met uw arts.
• Bewaar het flesje goed afgesloten, rechtop, koel en donker, en buiten het bereik van kinderen.

Twijfelt u welke olie bij u past? Begin met een geur die u al kent en lekker vindt: lavendel en sinaasappel zijn bij bijna iedereen geliefd. Kies daarna een tweede olie uit een andere geurfamilie voor een eigen melange. Een paar klassieke combinaties:

• Fris en houtig: sinaasappel met cederhout.
• Zacht en bloemig: lavendel met Romeinse kamille of geranium.
• Helder en koel: eucalyptus met pepermunt of citroen.
• Warm en rustig: wierook met mandarijn of benzoë.
• Kruidig en fris: rozemarijn met bergamot.

Mengt u in de geurverspreider, begin dan met 2 druppels van de ene en 1 druppel van de andere olie, en pas dat aan tot u de balans prettig vindt. Op de productpagina van elke olie vindt u meer combinatietips.